เมื่อมีอาการถ่ายเหลวหลายคนจะเลือกใช้ยาแก้ท้องร่วงเพื่อช่วยบรรเทาอาการ แต่รู้หรือไม่ว่าไม่ใช่อาการท้องร่วงทุกกรณีจะสามารถใช้ยาชนิดเดียวกันได้ เพราะอาการท้องร่วงนั้นเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น การติดเชื้อไวรัส แบคทีเรีย หรือการรับประทานอาหารไม่สะอาด โดยแต่ละสาเหตุจะมีวิธีการดูแล และเลือกใช้ยาที่ต่างกันเพื่อการรักษาอย่างตรงจุด หากเลือกผิดอาจทำให้อาการไม่ดีขึ้น หรือรุนแรงขึ้นได้
รู้ก่อนทานยาแก้ท้องร่วง! อาการแบบนี้เกิดจากอะไร?
- ติดเชื้อไวรัส หากอาการไม่รุนแรงไม่จำเป็นต้องทานยาแก้ท้องร่วง เพราะโดยทั่วไปแล้วมักหายเองได้ใน 1 – 3 วัน ไม่จำเป็นต้องใช้ยาปฏิชีวนะ อาการท้องร่วงเกิดจากเชื้อไวรัสได้หลายสายพันธุ์ เช่น โรต้าไวรัส (Rotavirus), โนโรไวรัส (Norovirus) ผู้ป่วยจะมีอาการถ่ายเหลว คลื่นไส้ อาเจียน ปวดเมื่อยตามตัว หน้ามืด และอาจมีไข้ร่วมด้วย บางรายมีอาการท้องเสียฉับพลัน หรืออาจรุนแรงถึงขั้นต้องไปรักษาที่โรงพยาบาล
- ติดเชื้อแบคทีเรีย เช่น ซัลโมเนลลา (Salmonella), อีโคไล (E. coli) ที่มักมาพร้อมกับอาการท้องเสียอย่างรุนแรง อุจจาระอาจมีมูกหรือเลือดปน และมีไข้ แต่หากมีอาการท้องเสียรุนแรงเกิน 3 วัน และอาการไม่ดีขึ้น ควรไปพบแพทย์ ในเบื้องต้นแพทย์จะรักษาตามอาการ และอาจพิจารณาเลือกใช้ยาปฏิชีวนะตามดุลยพินิจของแพทย์ ไม่ควรใช้ยาปฏิชีวนะเอง
- อาหารเป็นพิษ เกิดจากการรับประทานอาหารที่ปนเปื้อนเชื้อโรคหรือสารพิษจากเชื้อแบคทีเรีย มักมีอาการหลังรับประทาน เช่น ปวดท้อง ปวดเกร็งหรือปวดบิด อาเจียน อ่อนเพลีย บางรายอาจมีไข้ร่วมด้วย แต่หากมีอาการปวดท้องรุนแรง ถ่ายเหลวเกินวันละ 3 ครั้ง มีไข้ ปวดเมื่อยตามเนื้อตัว และมีอาการสูญเสียน้ำ ควรไปพบแพทย์
- แพ้อาหาร หรือระบบย่อยผิดปกติ เช่น การแพ้นมวัว หรือภาวะลำไส้แปรปรวน ทำให้มีอาการปวดท้อง แน่นท้อง ท้องอืด แต่หากมีอาการแพ้ที่รุนแรง หรือมีไข้สูง อ่อนเพลีย อาเจียน ควรไปพบแพทย์
ยาแก้ท้องร่วง เลือกอย่างไรให้เหมาะกับอาการ?
- ยาชะลอการเคลื่อนไหวของลำไส้ เช่น Loperamide เป็นยาแก้ท้องร่วงที่ช่วยลดการเคลื่อนไหวของลำไส้ เหมาะกับอาการท้องร่วงเฉียบพลันที่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อรุนแรง ผู้ใช้ต้องไม่มีไข้หรือถ่ายเป็นเลือด เพราะหากใช้ผิดอาจยิ่งทำให้อาการรุนแรงขึ้น
- ยาดูดซับสารพิษ เช่น Activated Charcoal หรือผงถ่านกัมมันต์ มีคุณสมบัติดูดซับสารพิษ เชื้อโรค และก๊าซในลำไส้ ช่วยลดอาการถ่ายและบรรเทาอาการปวดท้องได้
- ยาฆ่าเชื้อในลำไส้หรือยาปฏิชีวนะ เช่น Nifuroxazide หรือยาในกลุ่ม Metronidazole ใช้เมื่อมีอาการท้องร่วงจากการติดเชื้อแบคทีเรียเท่านั้น ไม่เหมาะกับผู้ที่ยังไม่แน่ใจว่าอาการเกิดจากเชื้อใด ควรใช้ยาภายใต้คำแนะนำของแพทย์
- ยาสมุนไพร มีทั้งรูปแบบชาชงและแคปซูล เช่น ยาแคปซูลฟ้าทะลายโจร หรือสมุนไพรช่วยลดอาการเกร็งในลำไส้
ยาแก้ท้องร่วง ไม่ใช่ยาสารพัดประโยชน์ที่ใช้ได้กับทุกอาการถ่ายเหลว การรู้จักสาเหตุเบื้องต้นของอาการท้องร่วงจะช่วยให้สามารถเลือกใช้ยาได้อย่างถูกต้อง ปลอดภัย และหายได้เร็ว หากไม่มั่นใจว่าอาการท้องร่วงเกิดจากสาเหตุอะไรไม่ควรซื้อยาทานเอง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนทานยาทุกครั้ง